Wat we kunnen leren van geweldige sprekers

Een goede spreker helpt luisteraars begrijpen waarom een onderwerp ertoe doet. Daarvoor zijn een heldere gedachte, een passende opbouw en aandacht voor het publiek belangrijker dan een indrukwekkende houding alleen. James C. Humes onderzoekt in Speak Like Churchill, Stand Like Lincoln technieken van bekende historische sprekers. Zijn boek vormt een aanleiding om ook naar dagelijkse presentaties te kijken: een teamoverleg, een klantgesprek of een toelichting op een voorstel. Wat kun je oefenen zonder iemand anders te imiteren?

Bepaal eerst wat moet blijven hangen

Begin je voorbereiding met één zin die de bedoeling van je bijdrage samenvat. Wil je uitleggen waarom een planning verandert, een besluit laten nemen of belangstelling wekken voor een idee? Dat zijn verschillende opdrachten. Een presentatie wordt onduidelijk wanneer je ze door elkaar gebruikt zonder richting aan te geven.

Stel dat een team een nieuw proces moet bespreken. ‘We hebben een nieuw proces’ is slechts een onderwerp. ‘We willen afspreken wie aanvragen beoordeelt, zodat ze niet blijven liggen’ geeft een doel. Daarna kun je kiezen welke achtergrond nodig is en welke details beter in een bijlage passen. Het publiek krijgt zo een reden om te luisteren.

Gebruik stilte als onderdeel van je verhaal

Een korte pauze kan helpen om rustig te beginnen of een belangrijke gedachte te laten landen. Ook na een vraag hoef je niet onmiddellijk te spreken. Even nadenken geeft ruimte om de vraag goed te begrijpen en je antwoord te ordenen.

Maak daar geen toneelstuk van. Een lange, nadrukkelijke stilte kan in een gewoon overleg ongemakkelijk worden. Kijk naar de situatie en naar wat luisteraars nodig hebben. Wanneer je meer bedenktijd wilt, kun je dat eenvoudig zeggen. ‘Ik wil het onderscheid tussen die twee opties even helder maken’ is vaak bruikbaarder dan een kunstmatig indrukwekkende blik.

Kies een lengte die bij de opdracht past

Beknoptheid is geen wedstrijd om zo weinig mogelijk woorden te gebruiken. Een ingewikkeld besluit kan toelichting vragen. De vraag is of ieder onderdeel bijdraagt aan begrip. Herhaling zonder doel en lange aanlopen maken een bijdrage zwaarder dan nodig.

Werk bijvoorbeeld met een opening, drie samenhangende punten en een afsluiting. Controleer vervolgens of een luisteraar zonder jouw voorkennis het verband kan volgen. Een zin extra om een begrip uit te leggen kan waardevoller zijn dan een snelle opsomming. Reserveer bij een bespreking ook tijd voor vragen; die behoren tot het gesprek en zijn geen hinderlijke onderbreking van je optreden.

Maak abstracte ideeën zichtbaar

Een concreet voorbeeld kan een redenering toegankelijk maken. Beschrijf een herkenbare situatie, het probleem en de keuze die daarop volgt. Je hoeft daarvoor geen spectaculaire gebeurtenis te zoeken. Een kleine ervaring uit een werkproces kan precies duidelijk maken waarom een wijziging nodig is.

Houd het onderscheid tussen illustratie en bewijs zichtbaar. Een verhaal over één tevreden klant bewijst niet dat iedere klant hetzelfde ervaart. Benoem het wanneer een voorbeeld is verzonnen en gebruik cijfers alleen wanneer je weet waar ze vandaan komen. Zo ondersteunt een verhaal de inhoud zonder een grotere zekerheid te suggereren dan je hebt.

Laat aantekeningen je ondersteunen

Volledig zonder papier spreken is niet voor iedere situatie nodig. Bij precieze formuleringen, cijfers of formele verklaringen kunnen uitgeschreven passages juist helpen. Het probleem ontstaat wanneer het voorlezen alle aandacht opeist en het contact met luisteraars verdwijnt.

Oefen daarom met overzichtelijke notities. Zet kernwoorden ruim uit elkaar en markeer overgangen. Lees een gedachte, kijk op en spreek die rustig uit. Als dat niet prettig werkt, kies dan een andere vorm. Het doel is een verstaanbare, betrouwbare bijdrage, niet bewijzen dat je alles uit het hoofd kent.

Oefen wat het publiek werkelijk hoort

Lees je tekst hardop. Zinnen die op papier mooi lijken, kunnen gesproken lang of ingewikkeld worden. Neem desgewenst een korte oefenronde op en luister naar tempo, herhaling en onduidelijke verwijzingen. Vraag een proefluisteraar daarna wat de hoofdboodschap was. Dat antwoord vertelt meer dan een algemeen compliment over je zelfvertrouwen.

Let ook op de afsluiting. Zeg welke beslissing, vraag of vervolgstap nu voorligt. Bij een informatieve presentatie kan dat een korte terugkeer naar het hoofdidee zijn. Bij een voorstel hoort erbij wat je van het publiek vraagt en welke informatie nog ontbreekt.

Van ervaren sprekers kun je technieken leren, maar je hoeft hun stem of gebaren niet over te nemen. Bouw een werkwijze op die bij jouw onderwerp en publiek past. Wie zorgvuldig voorbereidt, begrijpelijk formuleert en ruimte laat voor reactie, maakt zijn woorden bruikbaarder voor de mensen die luisteren.

Online Solutions Group BV, onder leiding van eigenaar Sergej Dergatsjev, onderhoudt CompanyGids al tien jaar en ontwikkelt de bedrijvengids verder. Voor zakelijke contacten vindt u bedrijven voor softwareontwikkeling op CompanyGids. Bekijk ook de diensten van OSG op het gebied van digitale ondersteuning: Online Solutions Group.